কবি হিচাপে জনাজাত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ শিক্ষাবিদ ৰূপটোক এই লেখাত দাঙি ধৰা হৈছে। ১৮৬১ চনত কলিকতাৰ যোৰাসাঁকোত জন্ম, প্ৰচলিত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ প্ৰতি অনীহা, ঘৰুৱা শিক্ষকৰ ওচৰত অধ্যয়ন, বিলাত ভ্ৰমণ আৰু ১৯১৩ চনত 'গীতাঞ্জলি'ৰ বাবে ন'বেল বঁটা লাভ— এই জীৱনী তথ্যৰ পিছত শান্তিনিকেতনৰ আশ্ৰমক ১৯২২ চনত বিশ্বভাৰতী হিচাপে গঢ়ি তোলা আৰু ১৯৫১ চনত ইয়াক কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মৰ্যাদা দিয়াৰ কথা কোৱা হৈছে। বিশ্বভাৰতীৰ বিদ্যাভৱন, শিক্ষাভৱন, কলাভৱন, সংগীত ভৱন, শিল্প ভৱন, অধ্যাপক শিক্ষাভৱন, চীন ভৱন, শ্ৰীনিকেতন আদি বিভাগবোৰৰ উদ্দেশ্য আৰু কাম এটা এটাকৈ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
ইয়াৰ পিছত ৰবীন্দ্ৰনাথৰ শিক্ষা-দৰ্শনৰ মূল বৈশিষ্ট্যবোৰ আলোচনা কৰা হৈছে: শিক্ষাৰ লক্ষ্য নৈতিক, শাৰীৰিক আৰু মানসিক উন্নতি; উপনিষদৰ দৰ্শন আৰু প্ৰাচ্য-পাশ্চাত্যৰ মিলন; প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত বিদ্যালয়; প্ৰাথমিক স্তৰত মাতৃভাষা মাধ্যম; কৰ্মভিত্তিক আৰু শাস্তিবিহীন শিক্ষা পদ্ধতি; ভাষা, গণিত, বিজ্ঞান, কলা, দৰ্শন সামৰি লোৱা পাঠ্যক্ৰম; সাৰ্বজনীন শিক্ষা, স্ত্ৰী শিক্ষা, জাতীয়তাবাদৰ মাজেৰে আন্তৰ্জাতিকতাবাদ আৰু ধৰ্মশিক্ষা। জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত নাইট উপাধি ত্যাগ কৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰি লেখকে তেওঁক এজন উচ্চ পৰ্যায়ৰ চিন্তাবিদ হিচাপে চিত্ৰিত কৰিছে।
