প্ৰাচীন ভাৰতীয় চিকিৎসা ব্যৱস্থাৰ কিংবদন্তি পুৰুষ, গৌতম বুদ্ধৰ ব্যক্তিগত বৈদ্য আৰু শিষ্য জীৱকৰ জীৱন আৰু কৃতিৰ পৰিচয় লেখাটোত দিয়া হৈছে। পালি সাহিত্যত বুদ্ধক 'ভীষক' আখ্যা দিয়া কথাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি জীৱকৰ জন্মৰ প্ৰবাদ — ৰজা বিম্বিসাৰৰ পুত্ৰ ৰাজকুমাৰ অভয়ে জাবৰৰ দ'মত পোৱা নৱজাত শিশুটিক তুলি লৈ 'জীৱক কুমাৰভচ্চ' নাম দিয়া — আৰু তক্ষশিলা বিশ্ববিদ্যালয়ত সাত বছৰ ভেষজবিদ্যা অধ্যয়নৰ কথা কোৱা হৈছে। শাকেতৰ বণিক-পত্নীৰ মূৰৰ বিষ নাকেৰে ঘিউ দি নিৰাময় কৰা, ৰজা বিম্বিসাৰৰ ভগন্দৰ ৰোগ ভাল কৰি ৰাজবৈদ্য হোৱা আৰু বাৰাণসীৰ বণিক-পুত্ৰৰ পাকস্থলীৰ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰা — এই কেইটা বিখ্যাত চিকিৎসাৰ বিৱৰণ আছে।
জীৱকে মগজুৰ (craniotomy) আৰু উদৰৰ (laparotomy) অস্ত্ৰোপচাৰত সিদ্ধহস্ত হোৱাৰ উপৰি শিশুৰোগ বিশেষজ্ঞ হিচাপে 'কৌমাৰভৃত্য' নামেৰেও জনাজাত আছিল, আৰু তেওঁ অস্ত্ৰোপচাৰক পূৰ্ব কৰ্ম, প্ৰধান কৰ্ম আৰু পশ্চাৎ কৰ্ম — এই তিনি ভাগত ভাগ কৰিছিল। বৌদ্ধ ধৰ্মত দীক্ষিত হৈ ভিক্ষুসকলক বিনামূলীয়া চিকিৎসা দিয়া জীৱকৰ খ্যাতি চীন, তিব্বত আৰু থাইলেণ্ডলৈকে বিয়পিছিল; থাই মালিচৰ জনক বুলি তেওঁক আখ্যা দিয়া হয় আৰু ৰাজগীৰৰ বৌদ্ধ মঠত তেওঁৰ অৱশেষ আজিও পৰ্যটকে দৰ্শন কৰে।
